خلاصه جلسه
این مجموعه احادیث، به تفسیر آیات قرآن کریم در موضوع ولایت امیرالمؤمنین علی علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام می‌پردازد.
در آن، آیات مختلف با روایات امام باقر و امام صادق علیهما السلام توضیح داده شده و پیوند قرآن با ولایت روشن شده است.
مطلب نشان می‌دهد که صراط مستقیم، ولایت علی علیه السلام است و پذیرش آن، معیار هدایت و خیر حقیقی است.
همچنین بر نقش امامان در انذار مردم به وسیله قرآن و تبیین معنای آیات تأکید شده است.
در پایان نیز نتیجه می‌گیرد که تمسک به قرآن و عترت، راه نجات، کمال و عاقبت‌به‌خیری است.
بسم الله الرحمن الرحیم
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَیِّدِنَا وَنَبِیِّنَا وَطَبِیبِ قُلُوبِنَا وَشَفِیعِ ذُنُوبِنَا، اَلْعَبْدِ الْمُؤَیَّدِ، اَلرَّسُولِ الْمُسَدَّدِ، اَلْمَحْمُودِ الْأَحْمَدِ، وَأَبِی‌الْقَاسِمِ الْمُصْطَفَى مُحَمَّدٍ
📆پنجشنبه ۱۴۰۵/۵/۸، کتاب اصول کافی جلد دوم
🧿موضوع: باب نکته ها و برگزیده هائیست از قران در مورد ولایت.
حدیث ۲۰ و ۲۱: ولایت در آیات قرآن
⬅️ حدیث (۲۰)
⤴️امام باقر علیه السلام راجع بقول خداى تعالى: (((سزاوارترین مردم به ابراهیم، کسانى هستند که از او پیروى کرده و این پیغمبر و کسانى هستند که ایمان آوردند 67 سوره 3 -))) فرمود: ایمان آورندگان ائمه علیهم السلام و پیروان ایشانند
↩️شرح حدیث) إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع وَ مَنِ اتَّبَعَهُمْ
▪️اتبعوه، در زمان حضرت ابراهیم از خود او پیروی می‌کردند.
▪️الذین آمنوا، مراد امامان اهل بیت و کسانی که از آنها یروی می‌کنند.
▪️ حضرت ابراهیم خیلی مقام دارد.
▪️فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ،، حضرت ابراهیم فرمود کسی که از من تبعیت کند از من است.
▪️ پیامبر خدا فرمود سلمان از ما اهل بیت است و تابع ما است.
▪️در اینجا، ان اولی. به ابراهیم و کسانی که از او تبعیت کردند و به این پیامبر ایمان آوردند، ایمان آورندگان ائمه هستند و کسانی که از آنها تبعیت می‌کنند.
▪️ حضرت ابراهیم شبیه‌ترین پیامبر به رسول خدا در سلوک بود.
▪️والذین امنوا، مراد ائمه اطهار و تابعان آنها شیعیان هستند.
⬅️حدیث۲۱
⤴️مالک جهنى گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: خداى عزوجل (از قول پیغمبر صلى اللّه علیه وآله) مىفرماید: (((این قرآن بمن وحى شد تا بوسیله آن شما و هر که را باو مىرسد بیم دهد 20 سوره 6 -))) فرمود: یعنى هر کس از آل محمد که بدرجه امامت برسد بوسیله قرآن بیم مىدهد چنانکه رسولخدا با آن بیم داد
↩️شرح حدیث) الأنعام
وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنذِرَكُم بِهِ وَمَن بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ…
▪️ می‌فرماید و این قرآن بر من وحی شده تا با آن شما را بیم دهم و کسی که به او می‌رسد این قرآن، این یک ترجمه اش است.
▪️و اما ترجمه دیگر ان، و من بلغ را بزنیم به لانذرکم…
قرآن به من وحی شده تا انذر کنم شما رو و انذرکنم هر کسی را به این درجه می‌رسد((فاعل، انذر کننده، و امت انذر شونده است))
اکثر مفسران می گویند، بلغ، انذرشوندگان است.
▪️امام ️ صادق ع می‌فرماید و کسی می‌رسد امام شود از آل پیامبر و او به وسیله قرآن آن امام انذر می‌کند همانطور که رسول الله انذر می‌کرد امام صادق ع، بلغ، را به انذرکم ارجاع داد.
▪️ در هر زمانی به وسیله قرآن انذر می‌کند خط‌کش و سلاح قرآن است برای این تاکید شده قرآن بخوانید قرآن عدل و برادر امام است.
▪️رسولخدا فرمود«انّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلَینِ: کِتابَ اللِّٰهِ وَ عِترَتی اَهلَ بَیتی ما اِن تَمَسَّکتُم بِهِما لَن تَضِلّوا اَبَدًا وَ اِنَّهُما لَن یَفتَرِقا حَتّیٰ یَِردا عَلَیَّ الحَوضَ»
: «من در میان شما دو چیز گرانبها به یادگار می‌گذارم: کتاب خدا و عترت من، اهل بیتم. تا زمانی که به این دو چنگ بزنید، هرگز گمراه نخواهید شد و این دو از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند.
▪️ اگر دوست دارید امام زمان خود را زیارت کنید قرآن بخوانید
▪️نگاه کردن به قرآن نگاه کردن به سیمای رسول خدا است.
حدیث ۲۲ و ۲۳: عهد الهی و سفارش به اهل بیت
⬅️روایت ۲۲)
⤴️امام باقر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل (((از پیش به آدم سفارشى کردیم، او فراموش کرد و برایش آهنگ پایدارى ندیدیم 115 سوره 20 -))) فرمود: یعنى درباره محمد و امامان بعد از او بوى سفارش کردیم، او ترک نمود و تصمیم نگرفت که ایشان چنانند و پیغمبرانى که اولواالعزم نامیده شدند، از این جهت است که خدا درباره محمد و اوصیاء بعد از او، خصوصاً درباره حضرت مهدى و روش او بایشان سفارش فرمود و آنها تصمیم خود را استوار کردند که مطلب چنین است و اعتراف نمودند
↩️شرح حدیث) عهد چه بود؟؟ و این عزم چه بود؟!!
▪️ روایت پیامبری پیامبر نشد مگر با اقرار ولایت امیرالمومنین ع
▪️ نبوت هیچ نبی تکامل پیدا نکرد مگر با اقرار ولایت صدیقه طاهره.
▪️ حالا اولوالعزم پذیرش ولایت حضرت مهدی است.
▪️ در بعضی روایات داریم بلاها به انبیا می‌خورد مکث می‌کردند در پذیرش ولایت، لذا حضرت یونس در دهان ماهی افتاد حضرت ایوب به بلا مبتلا شد این به چه معناست!!! ولایت در آنجا اقرار به زبان نیست بحث از تحقق به مقام ولایت است لذا نمی‌تواند بپذیرد بلا می‌خورد تا استعداد پیدا کند و بپذیرد همچنان که مومنان هم همینطور هستند بلا می‌خورد تا به آن مقام واصل بشوند.
▪️ در مورد حضرت آدم عزمی نیافتیم حضرت آدم جز اولوالعزم نیست.
⬅️حدیث۲۳)
⤴️امام صادق علیه السلام راجع بقول خداى تعالى فرمود: (((از پیش به آدم سفارش کردیم))) (کلماتى را درباره محمد و على و فاطمه و حسن و حسین و امامان از نسل ایشان علیهم السلام) و او فراموش کرد))) بخدا این چنین بر محمد نازل شد
↩️شرح حدیث) وحی تشریحی داریم مال قرآن است و یک وحی تبیینی در موردتفسیر و توضیح قرآن است.
حدیث ۲۴: صراط مستقیم و ولایت علی علیه السلام
⬅️حدیث ۲۴)
⤴️امام باقر علیه السلام فرمود: خدا به پیغمبرش صلى اللّه علیه وآله وحى کرد: (((بآنچه بسویت وحى شده چنگ زن، همانا تو براهى راست هستى 42 سوره 43 -))) یعنى: تو به ولایت على هستى و على همان راه راست است
↩️شرح حدیث) ▪️از امام باقر ع که خداوند به پیامبر ص خود وحی کرد: ▪️«فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذی أُوحِیَ إِلَیْکَ إِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ» (سوره زخرف، آیه ۴۳).
یعنی چنگ بزن به آنچه که به سوی تو وحی کردیم، به درستی که تو بر صراط مستقیم هستی. یعنی هیچ کس بر راه راست نیست جز تو؛ تو بر راه راستی، پس به آنچه به تو می‌گوییم عمل کن و به آن چنگ بزن، نه به هیچ چیز دیگر. یعنی دیگران باید تابع تو باشند و تو نباید به حرف دیگری گوش کنی.
آیه دیگر نیز هست که می‌فرماید:
«قُلْ إِنَّما أَتَّبِعُ ما یُوحی إِلَیَّ» (سوره انعام، آیه ۵۰).
یعنی بگو من از هیچ چیزی تبعیت نمی‌کنم مگر آنچه که به سوی من وحی می‌شود؛ من فقط تابع وحی هستم. این در مقابل احادیثی است که اهل سنت برای خلفا ساخته‌اند که مثلاً عمر چنین گفت و خدا به رسول اکرم ص، فرمود که از حرف عمر تبعیت کن. اینها چیزهایی است که برای اعراب جاهلی ساخته‌اند.
▪️ توضیح:(برخی امور، ذهنی هستند و در خارج از ذهن، چنین چیزی نداریم. مثلاً ایمان چیست؟ آیا می‌توان ایمان را نشان داد؟ ایمان چیز خارجی نیست که بتوان نشان داد. اسلام چیست؟ آیا می‌توان اسلام را نشان داد؟ اسلام نیز جلوه‌ای دارد و چیز خارجی نیست که بتوان نشان داد. صراط مستقیم یعنی راه راست؛ راه راست چیست؟
آیا این صراط در خارج وجود دارد که بتوان نشان داد؟ امام باقر ع فرمود:«إِنَّکَ عَلی وِلایَةِ عَلِیٍّ وَ عَلِیٌّ عَلَی الصِّراطِ الْمُسْتَقیمِ»
یعنی تو بر ولایت علی هستی و ولایت علی، صراط مستقیم است. پس اگر بخواهی بر صراط مستقیم باشی، باید بر ولایت علی بن ابی طالب باشی. در نماز می‌گویی:
«اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ»؛ یعنی ما را در صراط مستقیم، یعنی در مسیر ولایت امیرالمومنین ع هدایت کن تا گمراه نشویم و از مسیر ولایت خارج نشویم.
خود قرآن می‌فرماید که این صراط، صاحب دارد:
«الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ» صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ»
(سوره حمد، آیات ۶ و ۷). یعنی صراط کسانی است که به آنان نعمت بخشیدی. نعمت بخشیدن به آنان، اشاره به آیه
▪️«الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی»
که در روز غدیر خم، وقتی ولایت معرفی شد، خداوند فرمود ؛ نعمت را بر شما تمام کردم.
پس صراط، صاحب دارد و دیگران به صراط مستقیم هدایت می‌شوند. در نماز می‌گوییم ما را به صراط کسانی هدایت کن که به آنان نعمت بخشیدی، نه راه کسانی که بر آنان غضب شده و نه راه گمراهان. یک معنا این است که نعمت به آنان بخشیدی بدون اینکه غضبی بر آنان باشد و بدون اینکه گمراه باشند.
ترجمه دیگر نیز همین است که نه راه غضب‌شدگان و نه راه گمراهان. پس در اینجا که می‌گوید صراط مستقیم، ولایت امیرالمومنین ع است، پاسخ مثبت است؛ زیرا خود قرآن می‌گوید که این صراط، صاحب دارد. بحث‌های دیگری نیز وجود دارد که قبلاً از آنها عبور کردهایم و اینجا بسیار مفصل است.
احادیث ۲۵ تا ۲۸: تنزیل، موعظه و خیر
⬅️حدیث بیست ۲۵)
⤴️امام باقر علیه السلام فرمود: جبرئیل علیه السلام این آیه را بر محمد صلى اللّه علیه وآله این چنین نازل کرد: (((چه بد است آنچه خود را به آن فروختند، که بدانچه خدا (درباره على) نازل کرده از روى ستم منکر شدند. 90 سوره 2 -))) (یعنى کلمه فى على را که در مصاحف نیست، جبرئیل بعنوان تنزیل یا تأویل، آورده است.
↩️شرح حدیث : دقت کنید می گوید؛ نازل شد جبرئیل؛ این آیه بر پیامبر اکرم ص اینگونه نازل کرد که آخرش یک فی علی دارد که این فی علی را چه می گوییم ؟! بحثش را گفتیم معنایش نه اینکه جزو قرآن باشد
خداوند می‌فرماید:
▪️«بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ» یعنی به بد چیزی فروختند نفس خویش را. گاهی انسان خود را می‌فروشد؛ . گاهی خود را به چیز خوبی می‌فروشد، مانند فروختن خود به پیامبر خداص یا به رضای خدا.
قرآن می‌فرماید: ـ«إِنَّ اللَّهَ اشْتَری مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ»
یعنی خداوند جان مؤمنان را می‌خرد تا در مقابل، بهشت به آنان دهد. گاهی انسان خود را به خدا می‌فروشد، به بهشت می‌فروشد یا به امام خود می‌فروشد. اما گاهی خود را به بد چیزی می‌فروشد. در این آیه می‌فرماید که آنان خود را به بد چیزی فروختند، زیرا به آنچه خدا نازل کرد، کفر ورزیدند. سپس در ادامه می‌فرماید که «بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فِی عَلِیٍّ»؛ یعنی کفر ورزیدند به آنچه خدا در مورد حضرت علی ع نازل کرد. کسانی بودند که نماز را پذیرفتند، روزه را پذیرفتند، حج را پذیرفتند، اما هنگامی که نوبت به ولایت امیرالمومنین ع رسید، نپذیرفتند.
.▪️قرآن می‌فرماید: «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ * لِلْکافِرینَ لَیْسَ لَهُ دافِعٌ». یعنی سؤال کننده، عذاب واقع‌شونده را درخواست کرد که برای کافران است و هیچ بازدارنده‌ای ندارد. در اینجا می‌فرماید که آنان خود را به بد چیزی فروختند.
کفر ورزیدند به آنچه خدا نازل کرده بود در مورد امیرالمومنین ع زیرا خود را به ولایت نفروختند. کسانی که دنبال ابوبکر رفتند، صدیقه طاهره ع در خطبه فدکیه آنان را بیچاره کرد. شما حتی به خاطر دنیای خود، چون علی بر اساس عقل حکم می‌کند، در همین دنیا بیچاره شدید. اکنون وضعیت مسلمانان اگر چنین بود که تفرقه میان آنان نمی‌انداختند و اگر اوصیای پیامبر ص حکم می‌راندند، زمین بهشت می‌شد. پس به بد چیزی خود را فروختند.
⬅️حدیث ۲۶)
⤴️جابر گوید: جبرئیل علیه السلام این آیه را، این چنین بر محمد نازل کرد: (((و اگر از آنچه بر بنده خویش (درباره على علیه السلام) نازل کردهایم بشک اندرید، سورهاى مانندش بیاورید 22 سوره 2 -))).
↩️شرح حدیث: (از امام معصوم ع نیست؛ بلکه جابر می‌گوید. این حدیث، حدیث موقوفه است؛ یعنی حدیثی که به امام یا پیامبر نمی‌رسد، بلکه به جابر می‌رسد. در آن آمده است:
«نَزَلَ جِبْرَئِیلُ بِهذِهِ الْآیَةِ عَلی مُحَمَّدٍ هکذا»؛ یعنی جبرئیل این آیه را بر رسول خداص این گونه نازل کرد. باز همان بحث مطرح است:
▪️ «وَ إِنْ کُنْتُمْ فی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلی عَبْدِنا فی عَلِیٍّ فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِنْ مِثْلِهِ» (اشاره به سوره بقره، آیه ۲۳).
یعنی اگر در آنچه بر بنده خود نازل کردیم، در مورد علی بن ابی طالب ع شک دارید، پس سوره‌ای مانند آن بیاورید.
یعنی اگر به برخی ایمان بیاورید و به برخی ایمان نیاورید، این گونه است. اما چون این حدیث از جابر به امام نرسیده، بحث زیادی بر آن نمی‌کنیم.
⬅️حدیث ۲۷)
⤴️امام صادق علیه السلام فرمود: جبرئیل این آیه را بر محمد صلى اللّه علیه وآله اینگونه نازل کرد: (((اى کسانیکه بشما کتاب دادهاند، به آنچه (درباره على) نازل کردهایم که نورى آشکار است ایمان آوردید 47 سوره 4 -))).
↩️شرح حدیث(.از ابی عبدالله ع نقل شده است که جبرئیل ع بر محمد ص این آیه را این گونه آورد:
«یا أَیُّهَا الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا نُوراً مُبِیناً» (اشاره به سوره نساء، آیه ۱۷۴)؛
یعنی ای کسانی که کتاب به شما داده شده است، ایمان بیاورید به آنچه در مورد علی نازل کردیم که فی علی است. این اضافات، بخشی از تبیین معنای آیه است و جزو قرآن نیست.
▪️«یا أَیُّهَا الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ»؛ پیش از این نیز درباره این موضوع بحث کردیم. مسلمانان نیز به یک تعبیر، جزو اهل کتاب محسوب می‌شوند، زیرا کتاب آسمانی دارند. اهل کتاب به کسی اطلاق می‌شود که معتقد به یک کتاب آسمانی باشد؛ بنابراین مسلمانان نیز اهل کتاب هستند. در حقیقت، مؤمنان به ائمه اطهار ع مسلمانان واقعی هستند و بقیه که اعتقاد ندارند، می شوند اهل کتاب، زیرا به یک کتاب آسمانی اعتقاد دارند. در این آیه می‌فرماید: ای کسانی که کتاب به شما عطا شده است، ایمان بیاورید به آنچه در مورد علی بن ابی طالب ع نازل کردیم که نور مبین است؛ نوری آشکار.
⬅️حدیث ۲۸
⤴️امام باقر علیه السلام (درباره این آیه) فرمود: (((اگر آنها آنچه را (درباره على) پندشان دادند، بجا آورند، بر ایشان بهتر است 66 سوره 4 -))).
↩️شرح حدیث :امام باقر ع روایت شده است که خداوند می‌فرماید: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما یُوعَظُونَ بِهِ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ»
(سوره نساء، آیه ۶۶).
یعنی اگر آنان انجام می‌دادند آنچه را که به آن موعظه شدند، هر آینه برای آنان بهتر بود. موعظه شدند در مورد علی؛ اگر آن را انجام می‌دادند، خیر آنان در همین بود. تمام خیر در نزد کیست؟
❗ نکته قرآنی:
در سوره ص، خداوند می‌فرماید:
«وَ اذْکُرْ إِسْماعیلَ وَ إِدْریسَ وَ ذَا الْکِفْلِ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیارِ» (سوره ص، آیه ۴۸) و نیز در آیه قبل می‌فرماید:
▪️«إِنَّهُمْ مِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیارِ» (سوره ص، آیه ۴۷).
«أخیار» یعنی انسان‌های خوب که خیر در وجود آنان است؛ برخی خیر در وجودشان نیست.
خداوند می‌فرماید:
▪️«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلَیْنِ أَحَدُهُما أَبْکَمُ لا یَقْدِرُ عَلی شَیْءٍ وَ هُوَ کَلٌّ عَلی مَوْلاهُ أَیْنَما یُوَجِّهْهُ لا یَأْتِ بِخَیْرٍ»
(سوره نحل، آیه ۷۶).
خداوند دو مرد را مثال می‌زند؛ یکی از آن دو، لال است و بر هیچ چیز توانایی ندارد و بار خود بر دوش مولای خود می‌گذارد؛ هر جا که او را بفرستد، با خیر برنمی‌گردد؛ یعنی خیری به همراه ندارد.
▪️برخی خیر در وجودشان نیست؛ زبانشان به خیر نمی‌گردد، دستشان برای خیر کار نمی‌کند، قدمشان برای خیر نمی‌رود و اصلاً وجودشان خیر ندارد. اما برخی هستند که نیکوکارند و پر از خیرند.
▪️ انبیا چه کسانی هستند؟ آنان «أخیار» هستند؛ یعنی همه وجودشان خیر است. در این آیه فرمود:
«وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما یُوعَظُونَ بِهِ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ»
یعنی اگر انجام می‌دادند آنچه را که به آن موعظه شدند، هر آینه خیر بود برای آنان. در زیارت جامعه می‌گوییم:
▪️«أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْیارِ»؛ یعنی شما نور انبیا هستید، زیرا انبیا «أخیار» هستند و نورشان از شماست. در اینجا می‌فرماید اگر در مورد علی گوش می‌کردند، به خیر می‌رسیدند؛ همان‌گونه که خداوند می‌فرماید:
▪️«بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ»
یعنی باقی‌مانده خدا برای شما بهتر است اگر مؤمن باشید. همچنین در اینجا می‌فرماید اگر به موعظه‌ای که در مورد حضرت علی شد گوش می‌کردند، خیر الهی برای آنان بود. دقت فرمودید که خیر، امام است. «خیر» چشمه‌ای است در بهشت که از انشعابات کوثر و از انشعابات نهر ولایت است. رسیدن به امام، محبت به امام، ارادت به امام و اتصال به امام، همه خیر است. عاقبت به خیر شدن بسیار مهم است که انسان عاقبت به خیر شود.
الحمدلله علی الولایه
دانلود فایل صوتی