بسم الله الرحمن الرحیم
یکشنبه ۱۴۰۳/۱۰/۲، عیون مسائل نفس
جلد دوم، جلسه ۳۶۶
🧿موضوع: در آخرت، خیال حس گشته و با آن متحد می‌شود.
⤴️ این مطلبی است که در ادراکات آخرتی کمک کار است و کمتر هم به این مسئله پرداخته‌ایم.
🖋 خیال آن قوه‌ای است که ادراک می‌کند صور مجرد از ماده را.
یعنی تمام صورتهایی که ما در ذهن خود می‌بینیم یا در خواب درکشان می‌کنیم یا در تمثلات و… با قوه خیال ادراک می‌شوند.
🖋 الان خیال ما یک ادراک دارد و احساس ما یک ادراک دیگر دارد اما در آخرت خیال همان حس شما گشته، پس ادراک بسیار وسیع و قوی می‌شود.
🖋 جناب ملاصدرا زحمت کشیدند و اثبات کردند که قوه خیال مجرد است.
🖋 وقتی شما یک نردبان خیالی را در نظر می‌گیرید آن نردبان در کجاست!!! آیا در مغز است؟!! خیر آن نردبان در نفس شماست.
🖋 یکی از راه‌های اثبات تجرد نفس همان راه اثبات تجرد خیال است.
🖋 تعریف قیام فعل به فاعل؟!!
موقع ادارک صور آیا نفس ما قابل است یا فاعل؟
🖋 جناب ملاصدرا فرمود نفس فاعل است و این صور قائم‌اند به فاعل خویش که نفس است.
مثلاً ما اشیا را در خارج می‌بینیم، این‌ها ساخته نفس ماست، منتها به وسیله پیام‌های عصبی از طریق چشم و گوش به نفس می‌رسد و نفس از روی آن صورتها را می‌سازد.
🖋 صور خیالیه قائم‌اند به نفس، پس وقتی نفس بدن را رها می‌کند ادراکات حسیه کنار می‌رود و ادراکات خیالی می‌شود همان ادراکات حسی که حقیقی‌اند و حتی قوی‌تر و وسیع‌تر اند، زیرا حجاب بدن کنار رفته است.
🖋 خیال خزینه حس است یعنی چه؟!!
بحث ادراک است، ما در عالم ماده حضور و ادراک نداریم، چون ادراک حضور و تجرد می‌خواهد، علم و ادراک یعنی صورتی یا مفهومی در نزد نفس حضور پیدا کند اما در ماده حضور نداریم زیرا همیشه در غیبت است، این طرف کاغذ از آن طرف کاغذ بی‌خبر است چون بُعد دارد، حالا اولین مرتبهٔ تجرد می‌شود قوه خیال، که می‌شود خزانه حس.
🖋 الان قوه خیال ضعیف است به جهت اشتغال به بدن، در خواب خیال قوی‌تر می‌شود و وقتی نفس از بدن جدا شود به نهایت قوت ادراکی خود می‌رسد.
🖋 ادراک حسی و خیالی یک مبدأ دارد.
🖋 اینجا قدرت و علم و شهوت ازهم جدا هستند گاهی وقت علم به چیزی داریم ولی قدرت نداریم و گاهی وقت اشتها به چیزی داریم ولی قدرت نداریم ووو…
ولی در عالم آخرت علم و قدرت و شهوت یکی می‌شود یعنی اگر به چیزی اشتها داری می‌توانی اراده‌اش کنی و بدستش بیاوری.
«ان اللذة الخیالیه لا تکون فی الجنة» به درستی که لذات خیالی در بهشت نیست.
🖋 در اینجا لذات خیالی داریم، همه چیز را خیال می‌کنیم، گاهی در خیال خود عصبانی می‌شویم یا لذت می‌بریم و با خیالات خود حرف می‌زنیم ولی در آخرت اینطور نیست هرچه هست حقیقت است.
🖋 در عالم طبیعت چیزهایی به خیالت می‌آید اما ممکن نمی‌شود ولی در عالم آخرت هرچه به خیال می‌آید می‌شود و آنجا غیرممکن نداریم.
🖋 در روایت داریم در آنجا چیزهایی وجود دارد که حتی به قلب بشری خطور نکرده است.
📖«شرح عین ۵۸ در اینکه خیال در آخرت عین حس گشته و با آن متحد می‌گردد»
🖋 از آن چشمه‌ای که روان است این است خیال عین حس گشته و با وی متحد می‌شود…
⬅️ اسفار: قوه خیالیه جوهر قائم و لا فی محل است یعنی به بدن و اعضا بدنی قائم نیست و نیز در جهتی از جهات این عالم موجود نمی‌باشد بلکه جوهری مجرد از این عالم و در عالم جوهری متوسط بین دو عالم می‌باشد…..
⤴️نکته (می‌فرماید عالم خیال عالمی بین عالم ماده و عالم عقل است یعنی عالم ماده دارای صورت و ماده است و عالم خیال دارای صورت است و عالم عقل نه صورت دارد و نه ماده)
🖋 جناب ابن عربی: وسیع‌ترین عالم عالم خیال است زیرا به وجهی هم عالم ماده را در بر دارد هم مفارقات عقلی در آن متمثل می‌شود.
حقایق عقلی بی صورت هستند اما نزول می‌کنند و در عالم خیال صورت به خود می‌گیرند، این مطلبی عظیم است که راز بعضی از آیات قرآنی با این مطلب مشخص می‌شود مثلاً می‌فرماید:
(جاء ربک، می‌آید پروردگار تو)
مگر پروردگار تو آمدنی و رفتنی است!!!
این آیات مربوط به عالم خیال است که مفارقات عقلی نزول می‌یابند و در آنجا صورت می‌پذیرند.
🖋 دیدن با خیال کردن فرق دارد زیرا خیال هیچ پایگاهی در بدن ندارد.
🖋 ادراک حسی و خیالیه از یکجا منشعب شده‌اند و بعداً به هم برمی‌گردند.
🖋 اینجا ابصار شرایط خاصی دارد و هیچ مانعی نباید بین چشم و معلوم ما باشد اما در عالم آخرت پشت سر را هم می‌شود دید و هیچ چیز مانع از ادراک نیست.
🖋 در عالم آخرت آنچه را که بخواهید احضار بشود به محض خواستن برایتان حاضر می‌شود و آن قدرتی که نفس هرچه می‌خواهید برای شما حاضر می‌کند بخاطر گناه نکردن است.
🖋 این منهیات و نکردن‌هایی که در شریعت آمده است نفس را قوی می‌کند و حالا نماز و روزه برای تکامل و ترفیع نفس است.
🖋چنانکه خدای تعالی فرمود:
ۖ وفی‌ها مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْینُ.
یعنی در آن چیزهایی است که نفس به آن اشتهاء دارد و چشم‌ها از آن لذت می‌برند.
⬅️جناب فیض فرمود: لذت یا عقلی است ویا خیالی و یا حسی، لذت خیالی در آخرت به لذت حسی برمی‌گردد زیرا در آنجا خیال عین حس شده و با آن متحد می‌شود به همین خاطر گفتن لذت خیالی در بهشت نیست…..
🖋 وقتی یک مطلب علمی را می‌فهمید لذتی خاص می‌برید و وقتی یک حقیقت برای شما منکشف می‌شود عقلتان جلا پیدا می‌کند.
⬅️ امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید به عقل‌ها حکمت هدیه بدهید.
🖋 در اینجا خیالات است و آنجا واقعیت پیدا می‌کند.
🖍(آرزو سرمایه مفلس‌هاست) و اصلاً چیز خوبی نیست.
🖋 تمرینی انجام بدهید که در نفس بسیار اثر دارد:
در خیال خود از اموال خود بگذرید مثلاً به امام زمان همه را هدیه بدهید و برای خودتان هیچ چیز نخواهید.
🖋 و اما سخت‌تر از آن اینکه در خیال خود کسی را که اذیتتان کرده را ببخشید و از او بگذرید.
این‌ها در نفس خیلی اثر دارد.
مرجع خیال و حس یکی است، وقتی در خیال نتوانید بگذرید در حس هم نمی‌توانید.
🖋 خیال خود را عادت بدهید به گذشت کردن،
این در نفس اثر دارد.
امام باقر (ع) نیز در حدیثی فرموده‌اند: نیت مؤمن از عمل او برتر است.
🖋انَّما الاَعمالُ بِالنِیّات.
🖋 در روایت آمده: اگر نیت ثواب کردی و نتوانستی انجام بدهی اجر آن را می‌بری ولی اگر نیت گناه کردی و آن را انجام ندادی جزای آن بر شما نوشته نمی‌شود.
🖋در روایت آمده کسی که ذکر زیاد می‌گوید در بهشت به هر کجا که می‌خواهد می‌تواند برود.
🖋 انس با اهل بیت، یاد اولیا و انبیا این‌ها همه لذات عقلی است، و این لذات عقلی مخصوص همهٔ انسانها نیست و از آن سابقان و مقربان در جنات نعیم است
«ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ»
هرکس به اندازه سعه وجودی خود و مرتبهٔ معرفت خود بهره مند می‌شود از لذات آخرتی.
🖋 مثلاً نهر تنسیم مخصوص محمد و آل محمد و اولیاء محمدی است. اگر دیگران بخواهند از آن استفاده کنند باید با شراب‌های دیگر ممزوج شود و از آن مرتبه خود تنزل پیدا کند.
اللهم ارزقنا بمحمد و آله
الحمدلله علی الولایه
دانلود فایل صوتی