1404-1-8تفسیر سوره یوسف آیات 89 – 98 جلسه 17

بسم الله الرحمن الرحیم))

تفسیر قرآن در ماه مبارک رمضان

خدایا توفیقی ده ما را که در مورد قرآن تو کوتاهی نکنیم و سهم و بهره‌ی ما را از قرآنت بیش از این قرار ده.

((وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ))

جمعه ۱۴۰۴/۱/۸ جلسه ۱۷

موضوع: تفسیر آیات (۸۹ الی ۹۸) سوره یوسف

يوسف

قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ

ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﺎﺩﺍﻥ ﺑﻮﺩﻳﺪ، ﺩﺍﻧﺴﺘﻴﺪ ﺑﺎ ﻳﻮﺳﻒ ﻭ ﺑﺮﺍﺩﺭﺵ ﭼﻪ ﻛﺮﺩﻳﺪ؟(٨٩)

این‌ها خیلی برادرشان بنیامین را اذیت می‌کردند.

در اوایل سوره حضرت یوسف فرمود اگر کید این زنان را از من برنگردانی از جاهلان می‌شوم.

جاهل یعنی اینکه ارتباط شخص با روح الایمان قطع می‌شود.

امام صادق علیه السلام در ذیل این آیه فرمود توبه برای کسانی است که عمل سو را از روی جهالت انجام می‌دهند.

يوسف

قَالُوا أَإِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَهَٰذَا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺷﮕﻔﺘﺎ! ﺁﻳﺎ ﺗﻮ ﺧﻮﺩ ﻳﻮﺳﻔﻲ؟! ﮔﻔﺖ: ﻣﻦ ﻳﻮﺳﻔﻢ ﻭ ﺍﻳﻦ ﺑﺮﺍﺩﺭ ﻣﻦ ﺍﺳﺖ، ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪﺍ ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﻨﺖ ﻧﻬﺎﺩﻩ ﺍﺳﺖ; ﺑﻲ ﺗﺮﺩﻳﺪ ﻫﺮ ﻛﺲ ﭘﺮﻫﻴﺰﻛﺎﺭﻱ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺷﻜﻴﺒﺎﻳﻲ ﻭﺭﺯﺩ، [ﭘﺎﺩﺍﺵ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ می‌یابد]; ﺯﻳﺮﺍ ﺧﺪﺍ ﭘﺎﺩﺍﺵ ﻧﻴﻜﻮﻛﺎﺭﺍﻥ ﺭﺍ ﺗﺒﺎﻩ نمی‌کند. (٩٠)

خداوند اینجا تصویرسازی می‌کند و لحن آنها را نشان می‌دهد که از ترس و تعجب نمی‌توانند حرف بزنند و لکنت زبان گرفته‌اند، آیا تو خود یوسف هستی؟

صبر تلخ است ولی میوه آن شیرین است.

روایت اگر جوانی نگاهش به زن نامحرم بیفتد و چشم خود را به خاطر خداوند ببندد قبل از اینکه چشم او بر هم بخورد خداوند حوریه‌ای را تزویج او می‌کند.

خود حضرت یوسف در صبر سرآمد است و در تمام پستی و بلندی‌ها تقوای خود را رعایت کرده، یکی از پستی و بلندی‌ها اینجاست که برادرانش در برابرش به خاک افتادند و با آنها مهربانی می‌کند درحالیکه زمانی او را در چاه انداختند و و و…

يوسف

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَاطِئِينَ

ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﻘﻴﻨﺎً ﻛﻪ ﺧﺪﺍ ﺗﻮ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺑﺮﺗﺮﻱ ﺑﺨﺸﻴﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺭﺍﺳﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺧﻄﺎﻛﺎﺭ ﺑﻮﺩﻳﻢ. (٩١)

برگزیدن دیگری بر خودت ایثار کردن است.

حالا اثرک الله یعنی خدا تو را برگزیده نسبت به ما.

پس ای نادان‌ها حضرت یوسف برگزیده خداوند بود که حضرت یعقوب او را دوست داشت.

از امام صادق علیه السلام فرمود اولاد یعقوب جزو انبیا نبودند و حتی انسان‌های خوبی هم نبودند و در روایت آمده که آنها از ایمان خارج شدند.

اینجا فقط نگفتند تو بهتر از مایی بلکه گفتند ما خطاکار هستیم یعنی هم اعتراف به برتری یوسف کردند و هم اقرار کردن به خطای خودشان.

يوسف

قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

ﮔﻔﺖ: ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻫﻴﭻ ﻣﻠﺎﻣﺖ ﻭ ﺳﺮﺯﻧﺸﻲ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺴﺖ، ﺧﺪﺍ ﺷﻤﺎ ﺭﺍ می‌آمرزد ﻭ ﺍﻭ مهربان‌ترین ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﺎﻥ ﺍﺳﺖ. (٩٢)

ثرب: چربی داخل روده است.

لا تثریب یعنی آب در دل شما تکان نخورد و اصلاً نترسید.

چقدر حضرت یوسف مهربان است، هم ظاهرش زیباست هم باطنش زیباست و هم عملکردش زیباست‌.

اگر کسی در حق شما ظلم کرد و خواستید دعا کنید اینطور دعا کنید:

خدایا من بخشیدم تو هم او را ببخش.

در روایت آمده: شخصی خطایی کرده بود و رسول خدا گفته بود باید مجازات شود و این فرار کرده بود بعداز چندروز برگشت و آمد خدمت امیرالمؤمنین و گفت رسول الله وعده مجازات به من داده است من چه کار کنم که از من بگذرد؟ امیرالمؤمنین به آن شخص گفت برو خدمت رسول الله به محض اینکه او را دیدی این آیه را بخوان (تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِنْ كُنَّا لَخَاطِئِينَ) و رسول الله او رابخشید.

اگر شما هم خواستید از امام زمان خود معذرت خواهی کنید این آیه را بخوانید:

(تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِنْ كُنَّا لَخَاطِئِينَ)

در قیامت آخرین شفیع ارحم الراحمین است.

زمانی که همه بخشیدند و شفاعت کنندگان شفاعت کردند، در آخر خود ارحم الراحمین شفاعت می‌کند و می‌بخشد.

يوسف

اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلْقُوهُ عَلَىٰ وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ

ﺍﻳﻦ ﭘﻴﺮﺍﻫﻨﻢ ﺭﺍ ﺑﺒﺮﻳﺪ، ﻭ ﺭﻭﻱ ﺻﻮﺭﺕ ﭘﺪﺭم ﺑﻴﻨﺪﺍﺯﻳﺪ، ﺍﻭ ﺑﻴﻨﺎ می‌شود ﻭ ﻫﻤﻪ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﻧﺰﺩ ﻣﻦ ﺁﻭﺭﻳﺪ. (٩٣)

مگر پیراهن حضرت یوسف، حضرت یعقوب را شفا نداد؟ پس چرا وهابی‌ها می‌گویند این حرف‌ها شرک است؟

درخواست از اولیای خدا و توسل به آنها عین توحید است.

برادران یوسف گفتند که یوسف را بکشیم که تمام توجه پدر جلب ما بشود ولی زمانی که حضرت یوسف از آنها دور شد پدر کور شد و حتی نتوانست آنها را ببیند.

پیراهن حضرت یوسف را آوردند روی چشمان حضرت یعقوب گذاشتند و او بینا شد.

تأویل یعقوب دین خداست و یوسف ولی خداست، دین خدا بدون ولایت نابیناست.

مسلمان زیاد است ولی این اسلام حقیقی نیست که اگر بود مسلمانان ذلیل و بیچاره نبودند.

وقتی یوسف زهرا ظهور کند اسلام بینا می‌شود.

چرا یوسف قبل از این برای پدرش نامه‌ای یا نشانه‌ای ارسال نکرد درحالیکه می‌دانست او در کنعان است؟ زیرا اجازه ندارد و امورش به دست خداست.

امام زمان هم ظهورش به دست خداست بخاطرهمین زمانش مشخص نیست.

در زمان غیبت از امام چیزی بروز نمی‌کند تا وقتی اجازه الهی داده شود‌.

حضرت یوسف بنی اسرائیل را به مصر آورد و حضرت موسی این‌ها را نجات داد و از مصر خارج کرد.

يوسف

وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَن تُفَنِّدُونِ

ﻭ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻛﺎﺭﻭﺍﻥ [ﺍﺯ ﻣﺼﺮ] ﺭﻫﺴﭙﺎﺭ [ﻛﻨﻌﺎﻥ] ﺷﺪ، ﭘﺪﺭﺷﺎﻥ ﮔﻔﺖ: ﺑﻲ ﺗﺮﺩﻳﺪ، ﺑﻮﻱ ﻳﻮﺳﻒ ﺭﺍ می‌یابم ﺍﮔﺮ ﻣﺮﺍ ﺳﺒﻚ ﻋﻘﻞ ﻧﺪﺍﻧﻴﺪ. (٩٤)

این مقام انفاس است که شخص از ماورای طبیعت بویی ملکوتی را استشمام می‌کند، چه بوی خوش و چه بوی بد.

گناه بوی بد دارد و باید انسان با استغفار خود را عطرآگین کند.

زمانی خدمت علامه حسن‌زاده آملی بودم ایشان فرمودند: دو سه نفر خانم و آقا آمده بودند به ملاقات ما و حرف‌هایی می‌زدند دیدم از دهان آن‌ها بوی بدی می‌آید به آنها گفتم صبر کنید چای بیاورم وقتی سینی چایی را تعارف می‌کردم ضبطی زیر لباس یکی از آنها بود و متوجه شدم سوالاتی می‌کنند که صدای مرا ضبط کنند.

در روایت آمده است که با استغفار خود را خوشبو و عطرآگین کنید تا بوی گناه شما را مفتضح نکند، صلوات هم بوی عطر می‌دهد.

فرشتگان بوی عطر گل یاس می‌دهند و خانم فاطمه زهرا س بوی تمام عطرها را یکجا دارد و حرم امام حسین ع بوی عطر سیب می‌دهد.

روایت:

امام سجاد ع فرمود کسی سحرگاه به زیارت قبر پدرم حسین ع برود بوی عطر سیب را استشمام می‌کند.

علامه تهرانی در کتابشان نقل کردند: یکی از اهل معرفت در حرم امام حسین ع گفت الان بوی عطر آن سیب را دارم استشمام می‌کنم.

سیدِ کسانی که صاحب مقام انفاس هستند

حضرت یعقوب علیه السلام است.

جناب سعدی:

یکی پرسید از آن گم‌کرده‌فرزند

که‌ای روشن‌گُهر پیرِ خردمند

ز مصرش بویِ پیراهن شنیدی

چرا در چاهِ کَنْعانش ندیدی؟!

بگفت: احوالِ ما برقِ جهان است

دمی پیدا و دیگر دم نهان است

گهی بر طارَمِ اعلیٰ نشینیم

گهی بر پشتِ پایِ خود نبینیم

اگر درویش در حالی بماندی

سرِ دست از دو عالم برفشاندی

یعنی ولی الله در یک حال باقی نمی‌ماند

و حال منقلب و متغیر است.

نکته:

شما فکر کنید که چرا فرمود:

وقتی کاروان از مصر جدا شد حضرت یعقوب ع گفت من دارم بو را می‌شنوم چرا قبلش که کاروان جدا شود بو را نمی‌شنید؟

” وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ

يُوسُفَ لَوْلَا أَن تُفَنِّدُونِ”

آیه نشان می‌دهد که اصلاً اینها به حضرت یعقوب ع اعتقادی نداشتند که فرمود یک وقت این حرف‌ها را بابت کم خردی من نگذارید!

يوسف

قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَالِكَ الْقَدِيمِ

ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺗﻮ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺧﻄﺎ ﻭ ﮔﻤﺮﺍﻫﻲ ﺩﻳﺮﻳﻨﺖ ﻫﺴﺘﻲ. (٩٥)

یک تعداد از فرزندان حضرت یعقوب ع رفتند به مصر و یک تعدادشان ماندند.

این از کجا می گوییم؟ از خود قرآن می گوییم:

در اوایل سوره همین پسران گفتند تو در گمراهی آشکار هستی و اینجا می‌گویند تو در گمراهی قدیم خودت هستی، پس اینها تعدادی از همان برادران‌اند.

این‌ها به پیامبر خدا توهین کردند مثل خلیفه دوم که درمورد رسول خدا گفت این مرد دارد هذیان می‌گوید حسبنا کتاب الله.

برادران یوسف توبه کردند ولی او توبه هم نکرد!

این مقامات در قرآن ذکر شده که کسی انکار نکند.

يوسف

فَلَمَّا أَن جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَىٰ وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

ﭘﺲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ ﻣﮋﺩﻩ ﺭﺳﺎﻥ ﺁﻣﺪ، ﭘﻴﺮﺍﻫﻦ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﻭ ﺍﻓﻜﻨﺪ ﻭ ﺍﻭ ﺩﻭﺑﺎﺭﻩ ﺑﻴﻨﺎ ﺷﺪ، ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﮕﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺍﺯ ﺧﺪﺍ ﺣﻘﺎﻳﻘﻲ ﻣﻰ ﺩﺍﻧﻢ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ نمی‌دانید؟(٩٦)

بشارت دهنده رسید و بشارت ظهور حضرت یوسف را داد.

بر این مژده گر جان فشانم رواست…

روایت: حضرت یعقوب کمر راست کرد وقتی دیدگانش بینا شد.

چه حالی دارد اینجا حضرت یعقوب ع.

در قبل فرمود: من می دانم از جانب خداوند چیزی که شما نمی‌دانید.

عده‌ای می‌گویند امام زمان عج کجاست؟ هزار و صد سال گذشته است، اگر امام زمان عج بود که تا الان می‌آمد. بعد وقتی که خبر ظهور آمد فرمود آیا نگفتم به شما که من از جانب خداوند چیزی می دانم که شما نمی‌دانید؟

يوسف

قَالُوا يَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ

ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺍﻱ ﭘﺪﺭ! ﺁﻣﺮﺯﺵ ﮔﻨﺎﻫﺎﻧﻤﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺨﻮﺍﻩ، ﺑﻲ ﺗﺮﺩﻳﺪ ﻣﺎ ﺧﻄﺎﻛﺎﺭ بوده‌ایم. (٩٧)

آن برادران که در کنعان هستند گفتند ای پدر ما استغفار کن برای گناهان ما به درستی که ما از خطاکاران هستیم حالا آن برادرهایی که نزد حضرت یوسف ع بودند هم آمدند به کنعان و همه‌ی فرزندان حضرت یعقوب ع کنارش جمع شدند و تعریف کردند برای بقیه که عزیز مصر برادر گمشده ماست و اقرار به خطای خود کردند که اینجا که اقرار به خطا کردند تازه گناهانشان بخشیده می‌شود، آن هم با استغفار حضرت یعقوب ع.

وهابی‌ها می‌گویند چرا شما توسل پیدا می‌کنید؟ پسران حضرت یعقوب ع متوسل شدند به حضرت یعقوب ع و گفتند برای ما استغفار کن. مگر خودشان بلد نیستند استغفار کنند؟

پس قرآن صراحتاً می‌گوید توسل شرک نیست و اتفاقاً درست‌ترین راه است.

منتها وهابیت اعتقاداتشان اشکال دارد در توحید و معاد و عرض کردم آنها انسان را همین بدن می‌دانند و می گویند این انسان که مُرد دیگر نابود شد و حالا یک روز در قیامت خدا زنده‌اش می‌کند ، الان پیغمبری وجود ندارد که شما می گویید یا رسول الله، حرفشان این است. در حالی که از خود قرآن آیاتی داریم که افرادی که مردند زنده هستند و نزد خداوند روزی می‌خورند:

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

ﻭ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺎﻥ ﻣﺒﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺭﺍﻩ ﺧﺪﺍ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ مرده‌اند، ﺑﻠﻜﻪ زنده‌اند ﻭ ﻧﺰﺩ ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭﺷﺎﻥ ﺭﻭﺯﻱ ﺩﺍﺩﻩ می‌شوند.

یعنی زندگی دارند و روزی می‌خورند.

در سوره نسا هم هست: آن کسانی که خطا کردند اگر در نزد تو می‌آمدند و پیامبر برایشان استغفار می‌کرد خدا را تواب و رحیم می‌یافتند یعنی پیغمبر باید برایشان استغفار کند تا بخشیده شوند.

((وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا))

ﻭ ﻫﻴﭻ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻱ ﺭﺍ ﻧﻔﺮﺳﺘﺎﺩﻳﻢ ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺧﺪﺍ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺍﻃﺎﻋﺖ ﺷﻮﺩ. ﻭ ﺍﮔﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ [ﺑﺎ ﺍﺭﺗﻜﺎﺏ ﮔﻨﺎﻩ] ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﺳﺘﻢ ﻛﺮﺩﻧﺪ، ﻧﺰﺩ ﺗﻮ می‌آمدند ﻭ ﺍﺯ ﺧﺪﺍ ﺁﻣﺮﺯﺵ می‌خواستند، ﻭ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻫﻢ ﺑﺮﺍﻱ ﺁﻧﺎﻥ ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮﺯﺵ می‌کرد، ﻳﻘﻴﻨﺎً ﺧﺪﺍ ﺭﺍ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺗﻮﺑﻪ ﭘﺬﻳﺮ ﻭ ﻣﻬﺮﺑﺎﻥ می‌یافتند.

يوسف

قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

ﮔﻔﺖ: ﺑﺮﺍﻱ ﺷﻤﺎ ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭم ﺩﺭﺧﻮﺍﺳﺖ ﺁﻣﺮﺯﺵ ﺧﻮﺍﻫﻢ ﻛﺮﺩ; ﺯﻳﺮﺍ ﺍﻭ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺁﻣﺮﺯﻧﺪﻩ ﻭ ﻣﻬﺮﺑﺎﻥ ﺍﺳﺖ. (٩٨)

سؤال شد از امام صادق علیه السلام که آقا چرا حضرت یوسف ع صریح گفت یغفرالله لکم

اما حضرت یعقوب ع همان موقع استغفار نکرد؟

امام فرمود: برای اینکه جنایت برادران در حق یوسف بود و یوسف حق خودش بود سریع گذشت اما حضرت یعقوب از حق یوسف براحتی نمی‌گذرد.

حالا این را من می گویم: دیگر سی سال اینها پدرشان را آزار دادند و گفتند گرگ خورده یوسف را و دلشان نسوخت حالا هم حضرت یعقوب ع می‌فرماید بعداً برایتان طلب مغفرت می‌کنم.

روایت:

در شب جمعه است که دعا مستجاب است.

سحر جمعه، چون آیه قرآن می‌فرماید:

” والْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحارِ”

الحمدلله علی الولایه

دانلود فایل صوتی